Tom pokongresowy Tysiąc lat stosunków polsko-niemieckich Język – literatura – kultura – polityka   Stowarzyszenie Germanistów Polskich zorganizowało w dn. 5–8 kwietnia 2000 r. w Warszawie Kongres Milenijny, mający na celu podsumowanie tysiącletnich stosunków polsko-niemieckich w takich dziedzinach jak język, literatura, kultura, polityka.

Patronat nad kongresem objęli Aleksander Kwaśniewski – Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej i Johannes Rau – Prezydent Republiki Federalnej Niemiec. W Komitecie Organizacyjnym zasiedli najwybitniejsi polscy germaniści na czele z prof. Franciszkiem Gruczą – Prezesem Stowarzyszenia Germanistów Polskich, członkiem rzeczywistym Polskiej Akademii Nauk. Przewodniczącym Komitetu Honorowego został prof. Mirosław Mossakowski – Prezes Polskiej Akademii Nauk. Uroczyste otwarcie kongresu odbyło się na Zamku Królewskim w Warszawie w obecności najznakomitszych gości z Polski i Niemiec ze środowisk dyplomatycznych i naukowych. W kongresie uczestniczyło ok. 350 osób.

Kongres był retrospekcją 1000 lat polsko – niemieckiego sąsiedztwa i wyrazem zależności historyczno – kulturowych między dwoma narodami. Należy podkreślić, iż była to jedyna impreza naukowa na ten temat na tak dużą skalę. Referaty wygłoszone podczas obrad plenarnych, dyskusji panelowych i w sekcjach tematycznych zostały wydane drukiem dzięki finansowemu wsparciu Polskiego Komitetu Badań Naukowych, stowarzyszeniu Stifterverband für die Deutsche Wissenschaft (Essen) oraz Fundacji im. Roberta Boscha (Stuttgart).

Tom pokongresowy liczy 1008 stron i składa się z 9 rozdziałów. Otwiera go przedmowa wydawcy, w której autor przytacza krótki rys historyczny wzajemnego sąsiedztwa. Po przedmowie następuje „Otwarcie kongresu” z przytoczonymi (w tłumaczeniu na jęz. niemiecki) wypowiedziami gospodarzy i patronów kongresu oraz członków Komitetu Honorowego. Następnie dwa wykłady inauguracyjne prof. Gerarda Labudy i prof. Klausa Zernacka na temat historii stosunków polsko-niemieckich i niemiecko-polskich. Obrady plenarne to 8 referatów o obecności języka, literatury i kultury niemieckiej w Polsce i polskiej w Niemczech.
Kolejne rozdziały zawierają referaty wygłoszone w następujących sekcjach: językoznawstwo historyczne i współczesne, literaturoznawstwo i kulturoznawstwo, lingwistyka stosowana, stosunki polsko-niemieckie po 1945 r. oraz teraźniejszość i przyszłość polsko-niemieckiego sąsiedztwa. Wprowadzenie do poszczególnych sekcji jest zgodnie z życzeniem kierowników sekcji bądź krótkim podsumowaniem, bądź krótkim wstępem do omawianych tematów. Oto krótka charakterystyka sekcji:

– językoznawstwo historyczne – 12 referatów, poświęconych podstawowym problemom językowych stosunków polsko-niemieckich i niemiecko-polskich, będących podsumowaniem dotychczasowych badań m.in. w językoznawstwie historycznym (wzajemne zapożyczenia na tle procesów historycznych i cywilizacyjnych), dialektologii i onomastyce (wzajemne wpływy i ślady leksykalne) oraz badań germanistyki polskiej nad historią i współczesną rolą języka niemieckiego w Polsce;

– językoznawstwo współczesne – 10 referatów na temat aktualnych zagadnień 
w kontaktach niemiecko-polskich i polsko-niemieckich w zakresie języka i językoznawstwa, będących przeglądem stanu badań w dziedzinie lingwistyki kontrastywnej. Interesujące w tym kontekście są wyniki dwustronnej współpracy nad niemiecko-polską gramatyką dependencyjną;

– literaturoznawstwo i kulturoznawstwo – 24 referaty poświęcone stosunkom polsko-niemieckim w dziedzinie historii literatury i literaturoznawstwa z uwzględnieniem kontekstów politycznych i historycznych. Poruszone zostały zagadnienia recepcji literatury, przekładów literackich, transferu kultury oraz specyfiki kultury badawczej germanistyki polskiej i niemieckiej;

– lingwistyka stosowana – sekcja ta obejmuje szereg dyscyplin, m.in. glottodydaktykę, translatorykę i komunikację interkulturową. W 15 referatach przedstawiono aktualny stan wiedzy i trendy badawcze oraz wynikające z nich zadania dla dydaktyki szkoły wyższej, ponadto zagadnienia kształcenia europejskiego, polityki językowej i interkulturowej komunikacji gospodarczej;

– stosunki polsko-niemieckie po 1945 r. – 9 referatów o rozwoju skomplikowanych i zmiennych stosunków między Polską a Niemcami po II wojnie światowej, na płaszczyźnie prawno-politycznej i gospodarczej. Poruszono w nich takie zjawiska jak przesiedlenia ludności, migracja, kontakty społeczne, wzajemne postrzeganie, stereotypy i ich nośniki oraz inne problemy wzajemnych stosunków do 1989 r. i nową rolę Polski i Niemiec w procesie jednoczenia Europy na progu XXI w.

Ostatnim rozdziałem mającym charakter dyskusji panelowej jest teraźniejszość i przyszłość polsko-niemieckiego sąsiedztwa. Zawiera on wypowiedzi uczestników dyskusji w formie tez.

Tom zamyka końcowe oświadczenie kongresu, będące resume przedsięwzięcia oraz deklaracją zadań i celów dalszej współpracy.